Kapat (x)

Değerli Yazarlarımız ve Ziyaretçilerimiz,

Ocak 1998 yılından bu yana Türkiye' nin İLK Hakemli İnternet Dergisi olan Mevzuat Dergisi yıllardır sayısız akademik araştırmaya ve makaleye yer vererek Türkiye' de bilimin gelişmesinde önemli katkılar sağlamıştır. Takipçilerinin de bildiği gibi Mevzuat Dergisi bir süredir gayrifaal duruma düşmüş olup son sayısını Haziran 2013 tarihinde çıkartmıştır. Başar Mevzuat olarak yol açmış olduğumuz elektronik yayıncılık günümüzde ülkemizde önemli noktalara gelmiş olup Mevzuat Dergisi bu yönden misyonunu tamamlamıştır.

Mevzuat Dergisi 31.10.2017 tarihine kadar sadece dergi yazarlarımızın yazdıkları makalelerine erişebilmesi ve gerekli yedeklerini alabilmesi amacıyla yayında kalacak olup bu tarihten sonra yayın hayatını sonlandıracaktır.

Bu gune kadar bize gostermis oldugunuz ilgi icin tesekkur ederiz.

Mevzuat Dergisi - Iletisim: info@mevzuatdergisi.com

   YIL: 6
SAYI: 63
MART 2003
 

önceki

yazdır


M.Okyay DEMİRÖRS
* Uludağ Üniversitesi M.Kemalpaşa
MYO. Öğretim Görevlisi

 

 

  

ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR ve MUHASEBESİ


 I.GİRİŞ

 

İşletmeler, iktisadi faaliyetlerinin devamlılığını sağlamak ve genişletmek, sektördeki benzer işletmelerle rekabet edebilmek, üretim veya satışını yaptıkları mallara olan talebi korumak ve arttırmak amacıyla kredili satış yöntemine başvurmaktadırlar.

Bu yöntemi işletmeler genellikle bulundukları sektörün özelliklerine göre belirlemektedir. Bulunduğu sektörde güçlü ve rakipsiz olan bir işletme alacaklarının vadesinde, müşteri seçiminde, tahsilinde sert davranabilirken, rekabetin yoğun olduğu bir sektörde ise, işletmeler daha esnek politikalar izlemek durumunda kalmaktadır. Zira müşterinin hemen ödeme yapmasında direnmek satış kaybına ve düşük karlara yol açmaktadır.

İşletmenin sektördeki konumu ne olursa olsun mal ve hizmetlerin üretilmesi kadar, bunların hedeflenen müşteri kitlesine ulaştırılıp nakde çevrilmesi büyük önem taşır. Yoksa peşin satış yapma noktasında direnmek üretilen mal ve hizmetlerin stokta kalmasına neden olur. Bu durum işletmenin sürekliliğini de zamanla tehlikeye sokar.

Özellikle, ekonominin daraldığı dönemlerde, işletmelerin satışlarının azalmasını engellemek ve/veya satışlarını arttırmak için kredili satış yöntemi kaçınılmaz olur. Bununla beraber kredili satış yöntemi beraberinde alacakların tahsil riskini de doğurur.

Bu çalışmanın amacı alacaklarda ortaya çıkan en önemli sorun olan tahsil edilememe durumunun mali mevzuat açısından değerlendirerek, muhasebe kayıtlarının yapılmasına yön veren ilkelerin irdelenmesidir.

 

II. KREDİLİ SATIŞLARIN RİSKİ

Kredili satışların beraberinde tahsil riski getirdiği yadsınmaz bir gerçektir. Zira müşterinin ödeme yapmama olasılığı sözkonusudur. Bu olasılığı tahmin etmek için işletmeler müşterileri hakkında bilgi toplarlar. İşletme kesinlikle güvenli olduğunu düşündüğü müşterilerine, hem açık hesaba dayalı çalışabilmekte hem de alacak vadelerinde daha esnek davranabilmektedir. Hakkında tam bir bilgiye sahip olmadıkları müşteriler için böyle bir kolaylık tanımamaktadırlar. Ancak  içinde bulunduğu sektör ve ekonomik konjonktür işletmeleri zorunlu olarak risk almaya itmektedir.

Yakın zamanda ortaya çıkan Asya krizi, Rusya krizi, Brezilya krizi, Meksika krizi, Arjantin krizi ve Türkiye krizi hız kazanan globalleşme akımı ile birlikte hemen hemen tüm dünya ekonomilerini etkilemiştir.

Ülkemizde Kasım/2000 ve Şubat/2001 tarihlerinde yaşanan krizlerin olumsuz etkileri toplumun tüm kesimlerinde ağır bir şekilde hissedilmiş ve halen daha hissedilmektedir. Ekonomik krizle beraber işletmeler borçlarını ödeyememe veya ödememe durumuna düşmüşlerdir. TC. Merkez Bankası verilerine  göre 2000 yılı içinde protesto edilen senet sayısı 859.827 adet  olup toplam tutarı 629.803.388.000.000.-Tl iken 2001 yılında protesto edilen senet sayısı 805.059 adete gerilemesine  rağmen  toplam tutar 1.114.793.713.000.000.-Tl. ye yükselmiştir. İçinde bulunduğumuz 2002 yılı Eylül ayı itibariyle protesto edilen senet sayısı 375.104 adet olup toplam tutarı 601.647.696.000.000.- Tl.dir. Ayrıca 2000 yılında karşılıksız çek sayısı 837.540 adet iken 2001 yılında 1.199.329 adete çıkmıştır. İçinde bulunduğumuz 2002 yılı Ekim ayı verilerine göre  karşılıksız çıkan çek sayısı ise 1.236.604 adettir(www.tcmb.gov.tr/yeni/bgm/rmm/Protestogiris.html).

Bu verileri, ticari işletmeler için alacak yönetimi açısından değerlendirmek gerekirse; işletmelerin alacaklarını tahsil edememe riski ekonomik krizle birlikte artış göstermiştir. Bilindiği üzere her işletme, risk taşıyan alacaklardaki artış hızının, satışlardaki artış hızından küçük tutmayı amaç edinmektedir. Bunun için, alacakların yönetiminde etkinliği arttırıcı önlemlere başvurmak kaçınılmazdır. Bu bağlamda başvurulabilecek bazı önlemleri şöyle sıralayabiliriz (Bkz.CEYLAN: 1995 – 209):

            - Piyasa koşulları uygunsa, vadeleri kısaltmak, kredi limitlerini daraltmak yolları araştırılmalıdır,

            - Müşterilerin yakından izlenmesi ve ödemelerini geciktiren müşterilerin kredi limitlerinin daraltılması söz konusu olmalıdır,

            - Müşterilerde aranacak kredi limitlerinin yükseltilmesiyle, şüpheli ve değersiz alacak oranının azaltılması sağlanabilir,

            - Büro hizmetlerinde etkinlik sağlanarak, siparişlerin en kısa zamanda gönderilmesi, ödemede geciken müşterilerin uyarılması gereklidir,

            - Erken ödemeyi özendirici nakit iskontosu gibi önlemlerin alınmasıyla  ilgili çalışmalar yapılmalıdır,

            - Açık hesap şeklinde çalışma  yerine, belgeye dayalı çalışma şekli benimsenmelidir,

            - Alacakların tahsil edilememe riskine karşı sigorta ettirilmesi söz konusu olabilir,

            - Pazarlama elemanlarından aynı zamanda tahsilat elemanı olarak yararlanma yoluna gidilmelidir.

 

III. VERGİ USUL KANUNUNA GÖRE ŞÜPHELİ ALACAKLAR

 

Vadesinde tahsil edilemeyen ve ileride tahsil edilip edilemeyeceği kesin olarak  belli olmayan senetli veya senetsiz alacaklar “şüpheli alacak” durumundadır. Senetli veya senetsiz alacakların şüpheli hale gelmeleri ve bu konu ile ilgili işlemler Vergi Usul Kanunu’nun 323. maddesi ile düzenlenmiştir. Bu hale gelmiş alacakların normal alacaklar arasından çıkarılması gerekir. Kanunun 323. maddesine göre ticari ve zirai kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi ile ilgili olmak şartıyla ;

Dava veya icra safhasında bulunan alacaklar,

Yapılan protestoya veya yazı ile bir defadan fazla istenilmesine rağmen borçlu tarafından ödenmemiş bulunan dava ve icra takibine değmeyecek derecede küçük alacaklar, şüpheli alacak sayılır.

Dava ve icra safhasında bulunan alacaklar şüpheli alacak olarak kabul edilir. Alacağın şüpheli sayılması için dava veya icra safhasına intikal etmesi temel şart olup, dava için sadece şekli bir müracaatın yapılması alacağın şüpheli sayılması için yeterli değildir. Dava veya takibin, müracaattan sonra ciddi bir şekilde sürdürülmesi ve izlenmesi gerekir. Aksi taktirde alacak şüpheli alacak olarak kabul edilmez. Danıştay kararlarına göre icra takibine geçilmiş borçlular hakkında ödeme emri gönderilmiş olmasına rağmen haciz işlemi yapılmamış alacaklar şüpheli alacaklar vasfını kaybeder (KIZIL: 1993-296)

Diğer taraftan, maddenin 2. fıkrasında belirtilen  alacakların senetli veya senetsiz olmaları önemli değildir. Tutar itibariyle, icra veya dava takibine değmeyecek alacaklar için belli bir sınır konulmamıştır. Bunun için dava veya takip masrafları tutarı ile işletmenin bu tür küçük alacaklar toplamı önem taşır. Ancak işletmenin alacakları genellikle düşük tutarlı alacaklardan oluşuyorsa, bunların icra ve dava takibine değmiyeceğinden söz edilemez (ERCAN,1991:373). Senetli alacaklarda ödeme vadesi senet üzerinde yazılıdır. Bunlar vadesinde ödenmediklerinde protesto edilirler. Bunların yazı ile istenmesi söz konusu değildir. Senetli küçük alacakların protesto edilmesi, şüpheli alacak sayılması için yeterlidir. Senede bağlı olmayan alacaklar, ticari defterlerde şahıs hesaplarında takip edilir. Bu tür alacaklarda kesin bir vade yoktur. Bu konuda belirleyici ticari teamüldür. Teamülen normal sayılacak bir süre içinde ödeme yapılmadığı taktirde, borcun ödenmesi belli bir  süre tanınarak borçludan istenir. Bu istemin protesto yoluyla yapılması ve tayin edilen sürede ödenmemesi şüpheli alacak sayılması için yeterlidir. Yazı ile isteme halinde ise, tayin edilen sürede ödenmeyen alacak için ikinci defa yazı çıkarılması gerekir. Buna rağmen ödeme yapılmazsa, alacağın şüpheli alacak haline geldiği kabul edilir. Danıştay 13.’ncü Dairenin 24.01.1978 tarih ve E:1976/3483, K:1978/139 sayılı kararında yazılı istemin, en azından taahhütlü mektup veya noter kanalıyla yapılması gerektiği hükmüne yer verilmiştir.

İşletme açısından tahsili şüpheli hale gelmiş alacaklar için şüpheli hale geldiği dönemde değerleme gününün tasarruf değeri ( iktisadi kıymetin sahibi için arzettiği gerçek değer ) üzerinden karşılık ayrılabilir. Şüpheli ticari alacaklar için tamamen veya kısmen karşılık ayrılabilir. Hangi oranda karşılık ayrılacağına mükellefler serbestce karar verirler. Bu karşılığın hangi alacaklara ait olduğu karşılık hesabında gösterilir. Karşılık ayrılmadan zarar yazılamaz. Şüpheli hale geldiği dönemde karşılık ayrılmayan alacaklar için sonraki dönemlerde karşılık ayrılamaz. Sadece bilanço hesabına göre defter tutan tüccar ve çiftçiler karşılık ayırabilirler. İşletme hesabı esasına göre defter tutan tüccar ve çitfçilerin, şüpheli alacaklar için karşılık ayırmaları veya bunları başka şekilde gider yazmaları mümkün değildir. Bir kısmı teminata bağlı olan alacaklarda, karşılık teminattan arta kalan kısım için ayrılır. Menkul rehni, gayrimenkul ipoteği ve şahsi kefalet yolu ile alacak teminatlı hale gelmektedir. Şahsi kefalet ile teminat altına alınan alacakların borçlusu tarafından ödenmemesi halinde karşılık ayrılması mümkün değildir. Bu durumda kefile başvurmak gerekecektir. Alacağın kefilden de tahsil edilememesi halinde, alacak teminatlı olma niteliğini kaybedecektir. Diğer şartlarda gerçekleşmişse bu alacaklar için karşılık ayrılması mümkündür (METİN-YALÇIN:1996-156). Bunun yanısıra Danıştay 4.’ncü Dairesi’nin 17.01.1984 tarih ve E:1983/679, K:1984/204 sayılı kararında haciz altına alınan alacakların teminatlı alacak olduğu ve bu alacaklar için karşılık ayrılmayacağına karar verilmiştir. Mükellefler alacaklısı bulunduğu müşterilerinin iflası halinde, alacaklarını iflas masasına kaydettirmek şartıyla, bu alacaklarına karşılık ayırabileceklerdir(METİN-YALÇIN:1996-157). Kamu kuruluşlarından ve ortaklardan olan alacaklar için karşılık ayrılmamaktadır (GÜCENME;1996-39). Karşılık ayrılmak yoluyla zarar yazılan şüpheli alacaklardan  sonradan tahsilat yapılması halinde tahsil edildikleri yılda kar yazılırlar.

Vergi Usul Kanunu’na göre bir alacağın şüpheli hale gelmesi ve karşılık ayrılması ile Tek Düzen Muhasebe Sistemi çerçevesinde şüpheli hale gelme ve karşılık ayrılması kriterleri birbirinden farklılık arzetmektedir(CANİKLİ, 1998:169). Tek Düzen Muhasebe Sistemi çerçevesinde aşağıdakilerden birisinin varlığı halinde alacak şüpheli hale gelir  ve karşılık ayrılması gerekir. Ödeme süresi geçen bir alacağın ;

            a)En az iki defa vadesi uzatılmış ,

            b)Protesto edilmiş,

            c)Yazı ile en az iki defa istenmiş ,

            d)İcra safhasına aktarılmış

olması halinde sözkonusu alacak şüpheli hale gelmiştir. Bunun için karşılık ayrılması zorunludur.

 

 

 

IV. ŞÜPHELİ  HALE GELEN TİCARİ ALACAKLARA AİT MUHASEBE KAYITLARI

 

Tahsili şüpheli hale gelmiş olan senetsiz alacaklar “120. ALICILAR” hesabının, senetli alacaklar ise “121. ALACAK SENETLERİ” hesabının alacağı karşılığında “128. ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR” hesabına borç kaydedilerek bu durumdaki alacaklar normal alacaklar arasından çıkartılır. Alacağın tahsili veya tahsil edilemeyeceğinin kesinleşmesi halinde bu hesaba alacak kaydedilir.

Şüpheli hale gelen alacakların normal alacaklardan ayrılmasından  sonra, şüpheli hale gelen alacaklar için ayrılacak karşılık tutarı belirlenir (KARABIYIK; 1997-64). İşletme açısından tahsili şüpheli hale gelmiş alacaklar, şüpheli hale geldiği dönemde değerleme gününün tasarruf değeri ( sahibi için arzettiği gerçek değer ) üzerinden karşılık ayrılabilir. Bu karşılığın hangi alacaklara ait olduğu karşılık hesabında gösterilir. Ayrılan karşılıklar “654.KARŞILIK GİDERLERİ” hesabının borcuna “129. ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI” hesabının ise alacağına kaydedilir.

 

Örnek

İşletme, 11.05.2002 tarihinde ödenmesi gereken 500.000.000.-Tl tutarlı senetsiz alacağı iki kez yazı ile istemesine rağmen tahsil edememiştir. İşletme bu alacağın tamamı için karşılık ayırmaya karar vermiştir.

 

            Şüpheli Alacağın Kaydı

               --------------------------------  /  -------------------------------

            128.ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR                  500.000.000

 

                                                      120.ALICILAR                                 500.000.000

            --------------------------------  /  --------------------------------

Karşılık Ayrılması

            --------------------------------  /  --------------------------------

           654.KARŞILIK GİDERLERİ                                 500.000.000

 

           

                                                       129.ŞÜPHELİ TİCARİ

                                                    ALACAKLAR KARŞILIĞI              500.000.000

            --------------------------------  /  --------------------------------

 

Şüpheli alacağın tahsiline bağlı olarak, tahmin olunan zararın kısmen veya tamamen gerçekleşmemesi halinde, gerçekleşmeyen kısım “644.KONUSU

KALMAYAN KARŞILIKLAR” hesabının alacağına devredilerek “129.ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI” hesabına borç kaydedilir.

            Örnekte belirtilen alacağın yarısı yıl içinde peşin olarak tahsil edilmiştir. Bu durumda gerekli muhasebe kayıtları ise;

 

Alacağın Kısmen Tahsili

--------------------------------  /  --------------------------------

            100.KASA                                                                    250.000.000

           

 

                                                           128.ŞÜPHELİ TİCARİ

                                                                  ALACAKLAR                          250.000.000

            --------------------------------   /  -------------------------------

            129.ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR

                   KARŞILIĞI                                                           250.000.000

 

           

                                                           644.KONUSU KALMAYAN

                                                                   KARŞILIKLAR                       250.000.000

            --------------------------------  /  --------------------------------

Şüpheli alacağın tahsilinin olanaksız olduğu kesinleştiği durumda ise 129.ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI” hesabına borç, “128.ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR” hesabına ise alacak  kaydedilir.

Örnekte belirtilen alacağın kalan yarısının tahsilinin olanaksız hale geldiği saptanmıştır.

            Tahsilin imkansız hale gelmesi

            -------------------------------  /  --------------------------------

            129.ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR

                   KARŞILIĞI                                                            250.000.000

 

 

                                                        128.ŞÜPHELİ TİCARİ

                                                               ALACAKLAR                              250.000.000

            --------------------------------  /  --------------------------------

 

Dönem sonunda gelir tablosu hesapları olan “654. KARŞILIK GİDERLERİ” hesabının borç bakiyesi ile “644. KONUSU KALMAYAN KARŞILIKLAR” hesabının alacak bakiyesi “690. DÖNEM KARI veya ZARARI” hesabına aktarılarak bu hesaplar kapatılır.

 

Dönemsonu kayıtları

--------------------------------  /  --------------------------------

            690.DÖNEM KARI veya ZARARI                               500.000.000

           

                                                  654.KARŞILIK GİDERLERİ                      500.000.000

            --------------------------------  /  --------------------------------

            644.KONUSU KALMAYAN

                   KARŞILIKLAR                                                      250.000.000

 

                                                  690.DÖNEM KARI veya ZARARI             250.000.000

            --------------------------------  /  --------------------------------

 

Gerçekleşen zararın ayrılan karşılıklardan fazla olması halinde, ayrılan karşılık kadar “129. ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI” hesabına, zarar fazlası ise “681. ÖNCEKİ DÖNEM GİDER ve ZARARLARI” hesabına borç; tahsil edilemeyen tutar “128. ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR” hesabına alacak kaydedilir.

Tahsil edilemeyeceği kesinleşerek alacaklardan düşülen şüpheli bir alacak daha sonraki yıllarda tahsil edilirse tahsil edilen tutar kadar  “129. ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI” hesabının borcuna, “671. ÖNCEKİ DÖNEM GELİR ve KARLARI” hesabına da alacak kaydedilir (LAZOL: 1995-63).

 

Örnek :

İşletme şüpheli hale gelen 900.000.000.-Tl bedelli senetli alacak için 600.000.000.-Tl karşılık ayırmaya karar vermiştir. Aynı yıl içerisinde 200.000.000.-Tl.lik kısmını tahsil etmiştir. Takip eden yılda 500.000.000.-Tl.lik kısmını da tahsil etmiş ve bakiye 200.000.000.-Tl.lik kısımın tahsilinin olanaksız olduğu saptanmıştır.

               Senetli Alacağın Şüpheli Duruma Gelmesi

                           --------------------------------  /  -------------------------------

 

            128.ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR                  900.000.000

 

                                                      120.ALICILAR                                 900.000.000

 

             --------------------------------  /  --------------------------------

           

 

 

            Kısmi Karşılık Ayrılması

            --------------------------------  /  --------------------------------

 

654.KARŞILIK GİDERLERİ                                 600.000.000

           

                       

                                                     129.ŞÜPHELİ TİCARİ

                                                    ALACAKLAR KARŞILIĞI           600.000.000

            --------------------------------  /  --------------------------------

              Şüpheli Alacağın Yıl İçerisinde Kısmen Tahsili

            --------------------------------  /  --------------------------------

                       

            100.KASA                                                               200.000.000

 

                                                       128.ŞÜPHELİ TİCARİ

                                                             ALACAKLAR                       200.000.000

            --------------------------------   /  -------------------------------

              Ayrılan Karşılığın Kısmen Kapatılması

            --------------------------------  /  --------------------------------

 

            129.ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR

                   KARŞILIĞI                                                         200.000.000

 

                                               644.KONUSU KALMAYAN

                                                     KARŞILIKLAR                             200.000.000

            --------------------------------  /  --------------------------------

 

 

Dönemsonu kayıtları

            -------------------------------  /  --------------------------------

            690.DÖNEM KARI veya ZARARI                       600.000.000

 

                                      654.KARŞILIK GİDERLERİ                      600.000.000

--------------------------------  /  --------------------------------

644.KONUSU KALMAYAN

     KARŞILIKLAR                                               200.000.000

 

                                      690.DÖNEM KARI veya ZARARI             200.000.000

            --------------------------------  /  --------------------------------

              Takip Eden Yılda Şüpheli Alacağın  Kısmen Tahsili

            --------------------------------  /  --------------------------------

            100.KASA                                                               500.000.000

            681.ÖNCEKİ DÖNEM GİDER

                    ve ZARARLARI                                              200.000.000

 

                                               128.ŞÜPHELİ TİCARİ

                                                      ALACAKLAR                              700.000.000

            --------------------------------   /  -------------------------------

            

 

               Karşılığın Kapatılması

            --------------------------------  /  --------------------------------

            129.ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR

                   KARŞILIĞI                                                         200.000.000

 

                                               671.ÖNCEKİ DÖNEM GELİR

                                                      ve KARLARI                                 200.000.000

            --------------------------------  /  --------------------------------

 

Buraya kadar  yapılan muhasebe kayıtlarının tek amacı vergileme bağlamında gerçek kazancın vergilendirilmesi ilkesinin sağlanmasıdır. Vergi sistemimizde ticari ve zirai kazançların vergilendirilmesi tahakkuk ilkesine bağlanmıştır. Yani kazancın matraha dahil edilmesi için miktar ve tutar olarak hukuken kesinleşmesi yeterli sayılmıştır. Ancak tahakkuk ettiği için gelir kaydedilen ve vergi matrahına dahil edilecek tutarların tahsilinin ileride şüpheli hale gelmesi durumunda vergi matrahından düşürülmesi gerekmektedir.  Aksi halde tahakkuk etmiş ancak tahsil edilmesi olanaksız hale gelmiş alacaklar üzerinden de vergi ödenmiş olur. Bu durum gerçek kazancın vergilendirilmesi ilkesine aykırılık teşkil eder. Son ekonomik kriz ile hemen hemen her işletmenin karşılaştığı alacakların tahsil edilememesi ve tahsil edilemeyen alacak kadar zararın ortaya çıkması gerçek kazancın vergilendirilmesi ilkesinin önemini bir kez daha ortaya çıkarmıştır. Bu ilkenin gerçekleştirilmesi karşılık ayrılması yolu ile zarar matrahtan düşürülerek mümkün olmaktadır.

Gelir ve Kurumlar vergisi açısından bu yolla vergi matrahından indirim sağlanmakta iken KDV açısından durum farklıdır. KDV daha önce hesaplanıp beyan edildiğinden geri iadesi söz konusu değildir. Böylelikle KDV mükellef tarafından üstlenilmiş olur. Zira bir alacağın karşılık ayrılmak suretiyle zarar yazılabilmesi için hasılat hesaplarına intikal ettirilmiş olması gerekir. Mal satışı veya hizmet ifasından doğan KDV ise hasılat hesaplarıyla ilişkilendirilmez. Bu nedenle KDV’den kaynaklanan alacaklar üzerinden şüpheli alacak karşılığı ayrılması mümkün değildir (YÜCE: 1999-70). Danıştay 4. Daire’nin 25.10.2000 gün ve 2000/5371 numaralı kararıda KDV.’den kaynaklanan alacaklar üzerinden şüpheli alacak karşılığı ayrılmayacağı yönündedir. Bu karara gerekçe olarakta; 3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 58.ci maddesinde, mükelleflerin vergiye tabi işlemleri üzerinden hesaplanan KDV. ile mükellefçe indirilebilecek KDV.’ nin gelir ve kurumlar vergisi matrahlarının tesbitinde gider olarak kabul edilemeyeceği hükmüne yer verildiği, bu düzenlemelere göre gerçek ve tüzel kişilerin tahsil edip, vergi dairesine yatırmakla sorumlu oldukları, gider olarak kabulü mümkün olmayan ve Devletin alacağı olan KDV.’nin bu haliyle şüpheli alacak kavramı içine sokulması ve üzerinden ayrılan karşılığın safi kazancın tesbitinde gider olarak dikkate alınmasının mümkün olmadığı gösterilmiştir(http://www.aktifsmmm.com.tr/DAN/kdv/dan2000.5371.htm).

 

V. SONUÇ

 

Kredili satışların yaygın olduğu bir ekonomide, tahsilatta bazı sorunlarla karşılaşılması kaçınılmazdır. Muhasebe kayıtlarının ağırlıklı olarak vergi kanunları tarafından belirlendiği Türkiye’de bu tür sorunlar sonucu ortaya çıkan zararların karşılık ayrılması suretiyle telafi edilmesi yolu seçilmiştir.

Bilindiği gibi Gelir Vergisi kanununda ticari ve zirai kazançların tesbitinde tahakkuk esası, yani hukuki tasarruf yöntemi kabul edilmiştir. Bu bağlamda, kredili olarak yapılan satışlar, tahsilatı beklenmeden satış tarihinde gelir olarak dikkate alınmaktadır. Ancak ileri tarihte tahsilat gerçekleşmediği ya da şüpheli hale geldiğinde, mükelleflerin VUK.’nun 323. maddesine göre karşılık ayırmak  suretiyle tahsil edemedikleri kazancın vergisini ödemekten kurtulcaklardır. Böylece vergide gerçek kazancın vergilendirilmesi ilkesine göre hareket edilmiş olmakta ve vergilemede adalet ilkeside sağlanmış olmaktadır.

Hemen belirtelim ki, bu uygulama KDV kanunu hükümleri gereğince KDV’ den kaynaklanan alacaklar üzerinde yapılamaz.

 

YARARLANILAN KAYNAKLAR

CANİKLİ,Nurettin ; Bütün Yönleriyle Tek Düzen Muhasebe Sistemi.                                   Erkam Matbaası, İstanbul-1998

CEYLAN,Ali ; İşletmelerde Finansal Yönetim. Ekin Kitabevi, Bursa-1995

ERCAN,Yaşar ; Vergi Usul Kanunu ve Açıklamaları. İnkılap Kitabevi,     İstanbul-1991

GÜCENME, Ümit ; Ticari İşletmelerde Muhasebe ve Envanter İşlemleri. Marmara Kitabevi, Bursa – 1996

KARABIYIK, Lale Erdem ; Envanter ve Değerleme . Marmara Kitabevi, Bursa-1997

KIZIL,Ahmet ; Genel Muhasebe Dönemiçi ve Dönemsonu işlemleri. Der Yayınları, İstanbul-1998

LAZOL, İbrahim ; Genel Muhasebe. Ekin Kitabevi, Bursa-1995

METİN, Kazım – YALÇIN, Hüseyin ; İşletmeye Dahil İktisadi Kıymetleri Değerleme. Kılavuz Yayınları, İstanbul-1996

YÜCE, Mehmet ; Vergi Hukuku Açısından İşletmelerde Dönemsonu İşlemleri. Bursa Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası Yayınları, Nilüfer Matbaası, Bursa- 1999

http://www.tcmb.gov.tr/yeni/bgm/rmm/Protestogiris.html

http://www.aktifsmmm.com.tr/DAN/kdv/dan2000.5371.htm