YIL: 8

SAYI: 87

MART 2005

 

 

önceki

yazdır

 

 

 

 Yrd.Doç.Dr.Alpaslan SEREL

 

 

  

DÜNYADA PARADAN SIFIR ATMA OPERASYONLARI VE YENİ TÜRK LİRASI


 GİRİŞ

 

Ulusal para birimlerinden sıfır atılması konusu, uzun yıllar yüksek enflasyon yaşayan ve enflasyonun olumsuz etkileriyle istikrar programları çerçevesinde mücadele eden çeşitli ülkelerde söz konusu istikrar programları çerçevesinde gündeme gelmiş bir konudur.Paradan sıfır atma operasyonlarına genel olarak bakıldığında bu uygulamalarında başarılı olan ülkeler yanında ekonomilerinde istikrar sağlayamayan ve birden fazla sayıda operasyona gitmek zorunda kalan ülkelerin varlığı da dikkat çekmektedir.

 

Ülkemizde de Türk Lirasından sıfır atılması tartışması 1983 yılında gündeme gelmiş(1), enflasyonla mücadelede kalıcı bir sonuç elde edilememesi ve ekonomide ciddi bir istikrar sağlanamaması nedeniyle uzun yıllar gerçekleştirilememiş bu proje, izlenen son istikrar programının enflasyon sürecindeki olumlu etkilerinin ortaya çıkması ve uzun bir aradan sonra tek haneli enflasyon rakamlarına ulaşılması ile uygulanabilirlik kazanmıştır. Bunun sonucu olarak Yeni Türk Lirası (YTL) ile ilgili “Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Para Birimi Hakkında Kanun” 31 Ocak 2004 tarihinde Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiş ve Yeni Türk Lirası (YTL) uygulamasına 1 Ocak 2005 tarihinde başlanmıştır.

 

Bu çalışmada dünyada paradan sıfır atma operasyonları tarihsel olarak ele alınacak, uygulamaların ortak özellikleri ifade edilecek ve ülkemizde paradan sıfır atmaya yönelik uygulamanın sağlıklı bir şekilde sürdürülebilmesi için dikkat edilmesi gereken risk faktörleri değerlendirilecektir.

 

 

1-DÜNYADA PARADAN SIFIR ATMA OPERASYONLARININ GENEL GÖRÜNÜMÜ

 

Dünyada ilk paradan sıfır atma uygulamasının yapıldığı 1923 yılından günümüze, ülkemiz de dahil olmak üzere, 50 ülke toplam olarak 81 uygulama gerçekleştirmiştir (2).Bu süreçteki tüm uygulamalar Tablo 1’de görülebilir.1923 yılında Almanya ile başlayan uygulamalara bakıldığında paralarından sıfır atmak zorunda kalan ülkelerin büyük  bölümünün gelişmekte olan ülkelerden oluştuğu ortaya çıkmaktadır.

 

Dünyada enflasyondaki düzeyindeki artışın hissedilmeye başladığı 1990 yılına kadar geçen 67 yıllık zaman diliminde 47 uygulamaya gidilmiş iken 1990-2005 döneminde 15 yıllık bir zaman diliminde 34 uygulamanın yapıldığı görülmektedir.

 

Bir başka ifade ile toplam operasyon sayısının yaklaşık % 58’i ,67 yıllık bir sürece yayılmış iken toplam operasyonların yaklaşık % 42’sinin ise 15 yıl gibi çok daha kısa bir zaman dilimi içinde gerçekleştirildiği söylenebilir. Bu süreçte özellikle 6 uygulamanın yapıldığı 1992 yılı ve 11 uygulamaya konu olan 1993 yılı dikkat çekmektedir.

 

Tablo 1’deki verilerden çıkan diğer bir sonuçta günümüzde Avrupa Birliği üyesi olan çok sayıda ülkenin geçmişte çeşitli tarihlerde paralarından sıfır atmak zorunda kalmalarıyla ilgilidir.Bu çerçevede; Almanya  1923 ve 1948, Fransa 1960, Macaristan 1946, Yunanistan 1954, Finlandiya 1963, Estonya 1992, Letonya 1993, Litvanya 1993 ve  Polonya 1995 tarihinde paradan sıfır atma operasyonuna başvurmuştur.

 

 

Tablo 1:Dünyada Paradan Sıfır Atma Operasyonları (1923-2005)

Tarih

 

Ülke

Tarih

 

Ülke

Tarih

 

Ülke

1923

1

Almanya

 

1975

 

31

Şili

 

61

Uruguay

1943

2

Paraguay

32

Uruguay

62

Brezilya

1946

3

Macaristan

33

Vietnam

63

Letonya

1947

 

4

Romanya

1976

34

Laos

64

Kırgızistan

5

Rusya

1979

35

Laos

65

Makedonya

1948

 

6

İsrail

1980

36

İsrail

66

Litvanya

7

Almanya

1981

37

İzlanda

 

 

1994

 

67

Yugoslavya

1949

8

Tayvan

1983

38

Arjantin

68

Hırvatistan

1954

9

Yunanistan

 

 

1985

 

39

Arjantin

69

Brezilya

1955

10

Çin

40

İsrail

70

Özbekistan

1958

11

Tunus

41

Vietnam

 

1995

 

71

Angola

 

1959

 

12

Vietnam

42

Peru

72

Gürcistan

13

K.Kore

1986

43

Brezilya

73

Polonya

14

Fas

1987

 

44

Bolivya

1996

74

Ukrayna

 

1960

 

15

Şili

45

Uganda

1998

 

75

Zaire (Kongo)

16

İsrail

1988

46

Nikaragua

76

Rusya

17

Fransa

1989

47

Brezilya

1999

 

77

Bulgaristan

1961

18

Rusya

1990

48

Yugoslavya

78

Angola

1962

 

19

Güney Kore

1991

49

Peru

2000

79

Beyaz Rusya

20

Bulgaristan

 

 

 

1992

 

50

Sudan

2002

80

Afganistan

1963

 

21

Bolivya

51

Arjantin

2005

81

Türkiye

22

Finlandiya

52

Azerbaycan

 

 

 

1965

 

23

Arnavutluk

53

Beyaz Rusya

 

 

 

24

Bahreyn

54

Estonya

 

 

 

1966

25

Yugoslavya

55

Yugoslavya

 

 

 

1967

 

26

Brezilya

 

 

1993

 

56

Meksika

 

 

 

27

Zaire (Kongo)

57

Moldovya

 

 

 

1970

 

28

Arjantin

58

Yugoslavya

 

 

 

29

Brezilya

59

Yugoslavya

 

 

 

1971

30

Gine

60

Zaire (Kongo)

 

 

 

Kaynak:S.Serdengeçti ,TCMB (2004) ‘deki verilerden yararlanılarak  düzenlenmiştir.

 

1923-2005 yılları arasında 50 ülke tarafından yapılan 81 paradan sıfır atma operasyonu, ülkelerin uygulama sayısına göre sınıflandırıldığı Tablo 1’den Brezilya ve Sırbistan-Karadağ’ın 6 defa paralarından sıfır attıkları görülmektedir.Bu ülkeleri 4’er uygulama ile Arjantin ve İsrail izlemektedir.Zaire,Rusya ve Vietnam ise 3’er kez paralarından sıfır atmak zorunda kalan diğer ülkelerdir.Bu ülkelerin paradan sıfır atma operasyonlarına sık sık başvurmak zorunda kalmalarında en büyük etken siyasal ve ekonomik istikrarsızlıklar olarak görülmektedir(3).Aralarında Ülkemizin de bulunduğu 34 ülke  paralarından 1 kez sıfır atmışlardır.

 

 

Dünyada 1923-2005 yılları arasında 81 defa paradan sıfır atma operasyonu yapan 50 ülkenin paralarından atılan sıfır sayısına göre sınıflandırıldığı Tablo 2’den, bir operasyonda parasından en fazla sıfır atan ülkenin 1923 yılında Almanya olduğu, 1993 yılında Sırbistan-Karadağ’ın parasından 9 sıfır attığı görülmektedir.

 

Aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 7 ülkenin ise paralarından 6 sıfır attığı ortaya çıkmaktadır.Bu sınıflandırmada çeşitli ülkelerin uygulamalarına bakıldığında paradan 3 sıfırın atıldığı operasyonların en büyük grubu oluşturduğu dikkat çekmektedir.Bu grupta 29 uygulama yer almaktadır.Dünya uygulamalarında paradan 1 ve  2 sıfırın atıldığı uygulamaların toplam sayısı da  32’dir.

 

Bu örneklerde dikkat çekici uygulamalarda vardır. 1990 yılında 4 sıfır,1992 yılında 1 sıfır atan Sırbistan-Karadağ 1993 (Ekim) yılında parasından 9 sıfır atmış,yine aynı yıl (Ekim) 6 sıfır ve 1994 (Ocak) yılında da 6 sıfır atmak zorunda kalmıştır.Parasından sık sık sıfır atmak zorunda kalan Brezilya ise 1967,1970,1986,1989,1993 ve 1994 yıllarında ulusal para biriminden 3’er sıfır atmıştır.1970 yılında parasından 2 sıfır atan Arjantin ise, 1983’de 4 sıfır,1985’de 3 sıfır ve 1992’de 4 sıfır atmak zorunda kalmıştır(4).

 

TABLO 2:Paradan Atılan Sıfır Sayısına Göre Ülkelerin Dağılımı (1923-2004)

Atılan Sıfır Sayısı

ÜLKELER

12 sıfır

1-Almanya (1923)

9 sıfır

1-Sırbistan-Karadağ (Yugoslavya) (1993)

6 sıfır

1-Angola (1999)            

2-Bolivya (1987)

3-Zaire (Kongo)(1993)

4-Gürcistan (1995)

5-Peru (1991)

6- Sırbistan-Karadağ (Yugoslavya) (1993)

7- Sırbistan-Karadağ (Yugoslavya) (1994)

8- Türkiye (2005)

5 sıfır

1-Zaire (Kongo)(1998)

2-Macaristan (1946)              

3-Ukrayna (1996)    

 

4 sıfır

1-Arjantin (1983)

2-Arjantin (1992)

3- Çin (1955)

4-Polonya (1995)

5-Romanya (1947)                 

6- Sırbistan-Karadağ (Yugoslavya) (1990)

7- Tayvan (1949)     

 

3 sıfır

  1-Afganistan (2002)

  2-Angola (1995)

  3-Arjantin (1985)

  4-Beyaz Rusya (2000)

  5-Bolivya (1963)

  6- Brezilya (1967)

  7-Brezilya (1970)

  8- Brezilya (1986)

  9- Brezilya (1989)

10- Brezilya (1993)

11- Brezilya (1994)

12-Bulgaristan (1999)

13-Zaire (Kongo)(1967)

14-Hırvatistan (1994)

15-İsrail (1948)

16-İsrail (1985)

17-Meksika (1993)

18- Moldovya (1993)

19-Nikaragua (1988)

20-Özbekistan (1994)

21-Peru (1985)

22-Rusya (1988

23-Şili (1960)

24-Şili (1975)

25-Tunus (1958)

26-Uruguay (1975)

27-Uruguay (1993)

28-Vietnam (1959)

29-Yunanistan (1954)

 

 

 

 

2 sıfır

1-Fas (1959)

2-Finlandiya (1963)

3-Fransa (1960)

4-İsrail (1960)

5-İzlanda (1981)

6-Kırgızistan (1993)

 7-Kuzey Kore (1959)

 8-Laos (1979)

 9-Letonya (1993

10-Litvanya (1993)

11-Makedonya (1993)

12-Paraguay (1943)

13- Sırbistan-Karadağ    (Yugoslavya) (1966)

14-Uganda (1987)

15-Vietnam (1975)   

16-Arjantin (1970)

1 sıfır

1-Almanya (1948)

2-Arnavutluk (1965)

3-Azerbaycan (1992)

4-Bahreyn (1965)

5-Beyaz Rusya (1992)

6-Bulgaristan (1962)

7-Estonya (1992)

8-Gine (1971)

  9-İsrail (1980)

10-Güney Kore (1962)

11-Laos (1976)

12-Rusya (1947)

13-Rusya (1961)

14- Sırbistan-Karadağ (Yugoslavya) (1992)

15-Sudan (1992)

16-Vietnam (1985)

Kaynak: S.Serdengeçti ,TCMB (2004) ‘deki verilerden yararlanılarak tarafımızdan düzenlenmiştir.

 

2-ENFLASYON VE PARADAN SIFIR ATMA OPERASYONLARI

Dünya uygulamalarında paradan sıfır atmayı zorunlu kılan en önemli olgu enflasyondur.Enflasyonist süreç içinde ülkeler devamlı olarak bir üst değerde paraya ihtiyaç duymakta ve para basım maliyetleri de dikkate alındığında ulusal para birimlerine yeni sıfırlar eklenmektedir.Bu ilişkiyi ortaya koymak amacıyla düzenlediğimiz Tablo 3’de 1980-2003 yılları arasında dünyada  enflasyondaki gelişmeler ve paradan sıfır atma operasyonlarının sayısı verilmiştir.

 

Tablo 3:Dünyada Enflasyon* ve Paradan Sıfır Atma Operasyonları (1980-2003)

 

DÖNEM

 

 

Dünya

GELİŞMİŞ ÜLKELER

Gelişmekte Olan Ülkeler

 

1980-1984

 

Enflasyon (%)

14.1

8.7

31.4

Operasyon Sayısı

3

2

1

 

1985-1989

Enflasyon (%)

15.5

3.9

48.0

Operasyon Sayısı

9

1

8

 

1990-1994

 

Enflasyon (%)

30.4

3.8

53.2

Operasyon Sayısı

23

-

23

 

1995-1999

 

Enflasyon (%)

8.4

2.0

13.1

Operasyon Sayısı

8

-

8

 

2000-2003

 

Enflasyon (%)

4.1

2.0

5.7

Operasyon Sayısı

2

-

2

1980-2003

Toplam Operasyon

Sayısı

45

3

42

 

*Tüketici Fiyatları (yıllık % değişim)

Kaynak:IMF,World Economic Outlook, “Statistical Appendix”,September 2004‘deki verilerden  yararlanılarak düzenlenmiştir.

 

Tablo 3 incelendiğinde 1980-1984 yılları arasında enflasyonunun % 14.1 (dünya ortalaması) olduğu (5) ve bu zaman diliminde sadece 3 sıfır atma operasyonunun yapıldığı görülebilir.

 

1985-1989 yılları arasında ise enflasyonunun % 15.5’e yükseldiği ve sıfır atma operasyonu sayısının da 9’a yükseldiği dikkat çekmektedir.Enflasyonu gelişmekte olan ülkeler çerçevesinde ele aldığımızda ise bu değerin % 48 olduğu ve bu dönemde yapılan 9 operasyonun 8’inin gelişmekte olan ülkelerde gerçekleştiği ortaya çıkmaktadır.

 

Enflasyon ve paradan sıfır atma operasyonları arasındaki ilişkiyi en açık şekilde görebileceğimiz dönem 1990-1994 dönemidir.Bu dönemde dünyada enflasyonun % 30.4’e, gelişmekte olan ülkelerin enflasyon düzeyinin de % 53.2’ye yükseldiği, buna paralel olarak da operasyon sayısının ,tümü gelişmekte olan ülkelerde olmak üzere , 23’e çıktığı gözlenmektedir.

 

2000-2003 döneminde ise enflasyonun (dünya) % 4.1’e, gelişmekte olan ülkelerin ortalama enflasyon düzeyinin de % 5.7’ye düşmesiyle birlikte operasyon sayısı 2 olarak gerçekleşmiştir.Genel olarak değerlendirildiğinde 1980-2003 dönemi için toplam 45 paradan sıfır atma operasyonunun yapıldığı bunların da 42’sinin yüksek enflasyon yaşayan gelişmekte olan ülkelerde uygulandığı ortaya çıkmaktadır.

 

1990-2004 arasında çeşitli ülkelerde enflasyon ve paradan sıfır atma operasyonlarının verildiği Tablo 4’deki verilere göre değişik enflasyon oranlarında paradan sıfır atma işleminin gerçekleştirildiği ifade edilebilir.Bu çerçevede Peru,Arjantin,Meksika,Uruguay,Letonya,Hırvatistan,Gürcistan,Polonya,Ukrayna ve Bulgaristan örneklerine bakıldığında önce enflasyonun kısmen kontrol altına alındığı ve daha sonra paradan sıfır atma operasyonuna gidildiği gözlenirken Sudan,Azerbaycan,B.Rusya,Estonya,Moldovya,Kongo,Brezilya,Kırgızistan,Litvanya,Özbekistan,Angola gibi ülkelerde paradan sıfır atma operasyonuna yüksek enflasyon düzeyinde başlanıldığı dikkat çekmektedir.

 

Tablo 4’deki ülke verilerinden izlenebileceği gibi Angola ve Kongo hariç diğer tüm ülkelerde paradan sıfır atma operasyonu sonrası enflasyon oranları düşük düzeylerde tutulabilmiştir.Enflasyon düzeylerini düşük düzeye çeken ve fiyat istikrarının kazanımlarından vazgeçmek istemeyen ülkelerde bir daha paradan sıfır atma zorunluluğu da doğmamıştır (6),(7).

 

         SONUÇ :YTL SÜRECİ İLE İLGİLİ RİSKLER

Dünyada paradan sıfır atma ile ilgili Tablo 4’de bazıları verilen uygulamalara bakıldığında yeni bir ulusal para birimine geçişin istikrar programları ile gündeme geldiği ve çeşitli ülkelerin farklı enflasyon düzeylerinde paradan sıfır atıldığı görülmektedir.Bu süreçte bazı ülkeler istikrar programına başlarken, bazıları ise izlenen programın olumlu sonuçları alınınca ve enflasyon kontrol altına girince paradan sıfır atmışlardır.

 

Başarısız ülke deneyimlerinde ise yaşanan hiperenflasyon sonucunda bir süre sonra tekrar paradan sıfır atma ihtiyacı ortaya çıkmaktadır.Bunun en temel nedeni ise ilgili ülkelerde kamu maliyesi disiplininden uzaklaşılması olarak ifade edilebilir(8).Bu anlamda Mali disiplinin korunmasının  paradan sıfır atma operasyonlarının temel bir başarı kriteri olduğu belirtilmelidir.

 

Türkiye’de paradan sıfır atma ile ilgili düzenlemeler, başarılı dünya örneklerinin bazılarında yapıldığı gibi, istikrar programının enflasyon üzerindeki olumlu etkisinin ortaya çıkmasından sonra gündeme gelmiştir.Bu çerçevede enflasyonist bekleyişlerdeki olumlu gelişmeler para reformu için uygun tarihin 2005 yılı olduğunu işaret etmiş ve 1 Ocak 2005’de uygulamaya geçilmiştir.

 

Paradan sıfır atılmasının döviz kurları ve faiz oranları üzerinde bekleyişleri olumlu yönde etkilemekten başka olumlu veya olumsuz bir etki yaratması beklenmemelidir.Çünkü bu değişkenlerin değeri ekonominin temellerine, istikrar programının gelişimine, kamu maliyesi disiplinine ve enflasyonist bekleyişlere bağlıdır. Ayrıca paradan sıfır atılmasının mal ve hizmet fiyatlarının psikolojik olarak ucuz kalması ile tüketimin ve bu nedenle ithalatın artması ve kurun yükselmesi şeklinde ifade edilebilecek bir durumun gerçekleşme olasılığı da düşüktür.Çünkü sıfırlar yalnızca mal ve hizmet fiyatlarından değil gelirlerden de atılmaktadır.Dolayısıyla reel gelirler değişmemektedir.

 

Paradan sıfır atma ve para birimini değiştirme operasyonlarında çeşitli nedenlerle başlangıçta bir fiyat artışı olgusu ile karşılaşılmıştır(9).Bu nedenlerden biri yuvarlama, diğeri de firmaların yeni para birimine geçiş maliyetlerini (etiketleme,yazar kasa,yeni muhasebe programları gibi maliyetler literatürde menü maliyetler olarak bilinir.) tüketicilere yansıtmalarından kaynaklanır.

 

Bu anlamda ülkemizde zaten yaşanan yuvarlama etkisi nedeniyle, TL’den sıfır atılması ile oraya çıkabilecek yuvarlama etkisinin daha az hissedileceği ve fiyat artışlarının süreklilik göstermeyeceği beklenmektedir.YTL’nin yeni bir enflasyon ivmesi yaratma olasılığı düşüktür. Nitekim 2005 Ocak ayında Tüketici Fiyat Endeksi'ndeki (TÜFE) artışın yüzde 0.55 olması ve  ilk kez açıklanan Üretici Fiyatları Endeksi’nin (ÜFE) ise yüzde 0.41 gerilemesi (10) dikkate alındığında ciddi bir yuvarlama etkisi olmadığını göstermektedir.

 

Paradan sıfır atma operasyonunun kalıcı sonuçlarla devamı için siyasal ve ekonomik istikrarın özellikle fiyat istikrarının sürekliliği önem taşımaktadır.Dolayısıyla fiyat istikrarını bozacak ekonominin temel dengeleri ile ilgili her türlü unsur yakından izlenmeli ve mali disiplin konusundaki hassasiyet korunmalıdır.Mali disiplin korunduğu ve mali baskınlık azaltıldığı sürece örtük enflasyon hedeflemesinden açık enflasyon hedeflemesine geçiş de fiyat istikrarı süreci için önemli bir dayanak olacaktır.

 

YTL’nin geleceğinde, dünya örneklerinde olduğu gibi, en önemli belirleyici enflasyon düzeyindeki gelişmelerdir.Düşük enflasyon ve düşük enflasyon düzeyinin sürdürülmesi anlamına gelen fiyat istikrarı süreci bozulmadığı sürece ülkemizde bir daha paradan sıfır atma zorunluluğu doğmayacaktır.

 

Bu anlamda ülkemizde enflasyon düzeyinin belirlenmesinde etkili olan faktörlerden uluslar arası piyasalarda hammadde fiyatlarının gelişimi , uluslar arası finansal piyasalarda ortaya çıkan likidite sorunları, döviz kurları , iç talep koşulları ve ülke içi hizmet fiyatlarındaki katılıkların YTL süreci ile ilgili birer potansiyel risk alanı olduğu unutulmamalıdır (11).

 

YTL süreci ile ilgili diğer bir spesifik  risk alanı kamu borç stokunun yüksekliğidir.Bu alanda borçların çevrilebilirliği ile ilgili algılanan herhangi bir sorun beklentileri olumsuz etkileme ve faiz oranları yükseltme sonucunu yaratırsa fiyat istikrarının bu gelişmelerden olumsuz etkilenmesi kaçınılmaz olur.Bu anlamda mali disiplinin önemi bir kez daha ortaya çıkmaktadır.

 

Sonuç olarak vurgulamak gerekirse, TL’den sıfır atma ve YTL’ye geçişin tek başına enflasyonu önleyici bir faktörden ziyade enflasyonla mücadele programının tamamlayıcı bir unsuru olduğu unutulmamalıdır.2005 yılı itibarıyla ve iyi bir zamanlamayla başlayan YTL süreci, ulusal para birimimize olan güvenin yeniden sağlanmasında ve enflasyonist beklentilerin kırılmasında önemli bir rol oynayacaktır.

 

Tablo 4:Çeşitli Ülkelerde Enflasyon* ve Paradan Sıfır Atma Operasyonları (1990-2004)

 

Ülkeler

1989

1990

1991

1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003

2004**

Peru

3,398

7,481

409.5

73.5

48.6

23.7

11.1

11.5

8.5

7.3

3.5

3.7

-0.1

1.5

2.5

3.5

Sudan

63.5

56.0

111.0

117.6

101.3

115.3

68.4

132.8

46.7

17.1

16.0

8.0

4.9

8.3

7.7

6.5

Arjantin

3,080

2,314

171.7

24.9

10.6

4.2

3.4

0.2

0.8

0.9

-1.2

-0.9

-1.1

25.9

13.4

4.8

Azerbaycan

...

...

105.6

912.6

1,129

1,664

411.7

19.8

3.7

-0.8

-8.5

1.8

1.5

2.8

2.2

5.3

B.Rusya

...

...

83.5

969.0

1,190

2,220

709.0

53.0

64.0

73.2

293.8

168.6

61.1

42.6

28.4

19.5

Estonya

...

...

210.6

1,069

89.0

47.7

28.9

23.1

11.2

8.2

3.3

4.0

5.8

3.6

1.3

3.0

Meksika

20.0

26.7

22.7

15.5

9.8

7.0

35.0

34.4

20.6

15.9

16.6

9.5

6.4

5.0

4.5

4.4

Moldovya

...

...

162.0

1,276

788.5

329.6

30.2

23.5

11.8

7.7

39.3

31.3

9.8

5.3

11.7

10.7

Zaire(Kongo)

104.1

81.3

2,154

4,129

1,893

23,760

541.8

617.0

199.0

29.1

284.9

550.0

357.3

25.3

12.8

5.0

Uruguay

80.4

112.5

101.8

68.5

54.2

44.7

42.2

23.8

19.8

10.8

5.7

4.8

4.4

14.0

19.4

9.8

Brezilya

1,319

2,740

413.3

991.4

2,103

2,124

60.3

15.8

6.9

3.2

4.9

7.1

6.8

8.4

14.8

6.6

Letonya

...

...

124.4

951.3

109.1

35.9

25.1

17.6

8.4

4.6

2.4

2.6

2.5

1.9

2.9

5.8

Kırgızistan

...

...

85.0

854.6

772.4

228.7

52.5

32.0

23.4

10.5

35.9

18.7

6.9

2.1

3.1

4.5

Makedonya

...

...

...

...

334.5

126.5

16.1

2.3

2.6

-0.1

-2.0

6.2

5.3

2.4

1.2

2.0

Litvanya

...

...

224.7

1,020

410.4

72.1

39.5

24.7

8.8

5.1

0.8

1.0

1.3

0.3

-1.2

0.6

Hırvatistan

...

...

...

...

1,516

97.5

1.6

3.5

3.6

5.7

4.1

6.2

4.9

2.3

1.5

2.5

Özbekistan

...

...

169.0

645.2

534.0

1,568

304.6

54.0

70.9

16.7

44.6

49.5

47.5

44.3

14.8

11.8

Angola

1.8

1.8

83.6

299.1

1,379

949.8

2,671

4,146

221.5

107.4

248.2

325.0

152.6

108.9

98.3

56.1

Gürcistan

...

...

78.5

887.4

3,125

15,606

162.6

39.3

7.0

3.6

19.1

4.0

4.7

5.6

4.8

5.8

Polonya

251.1

585.8

70.3

43.0

35.3

32.2

27.9

19.9

14.9

11.8

7.3

10.1

5.5

1.9

0.8

3.7

Ukrayna

...

...

91.2

1,209

4,734

891.0

376.0

80.2

15.9

10.6

22.7

28.2

12.0

0.8

5.2

8.3

Rusya

...

...

92.7

1,353

699.8

302,0

190.1

47.7

14.8

27.7

85.7

20.8

21.5

15.8

13.7

10.3

Bulgaristan

6.4

23.9

333.5

82.0

72.8

96.0

62.1

123.0

1,061

18.8

2.6

10.4

7.5

5.8

2.3

6.3

* Tüketici Fiyatları ( % değişim)

** Tahmin

Not:Gölgeli alanlar paradan sıfır atma operasyonlarının yapıldığı yıllardaki enflasyon rakamlarını göstermektedir.

Kaynak: IMF,World Economic Outlook, 1997,2000,2004 “ Statistical Appendix,”deki verilerden yararlanılarak düzenlenmiştir.

 

 


KAYNAKLAR

1-Mehmet Günal, “Türk Lirasından Sıfır Atılması ve Yeni Lira Uygulaması” İktisat,İşletme ve Finans Dergisi, Haziran 2000,84-89

2-Süreyya Serdengeçti ,Türk Lirasından Sıfır Atılması, TCMB,Şubat 2004

3-İlker Parasız,Enflasyon-Kriz-Ayarlamalar, Bursa: Ezgi Kitabevi, ,2002

4- Can Okay,New Turkish Lira: YTL,London: Citigroup,8 July 2004

5- IMF,World Economic Outlook, “Statistical Appendix”,September 2004

6- IMF,World Economic Outlook, “Statistical Appendix”,1997

7- IMF,World Economic Outlook, “Statistical Appendix”,2000

8- C.M.Reinhart ve M.A.Savastano “ The Realities of  Modern Hyperinflation” Finance and Development, June 2003, 20-23

9- European Commission , Changing to the Euro: Advice to managers and their advisers, Euro Papers, 39,August 2000

10- www.die.gov.tr (7.02.2005)

11-www.tcmb.gov.tr , Ocak Enflasyonu ve Görünüm, (9.02.2005)